Fabuła się urywa, ktoś krzyczy „to był MacGuffin!”, a Ty kiwasz głową, choć nie do końca wiesz, o co chodzi. Ten słownik zbiera dwadzieścia pojęć, które najczęściej pojawiają się w recenzjach i dyskusjach o filmach — bez akademickiego żargonu, za to z konkretnym przykładem przy każdym haśle.
Podzieliliśmy terminy na cztery grupy: fabułę i narrację, postacie, gatunki oraz stronę produkcyjną. Możesz przeczytać całość albo skoczyć od razu do interesującej Cię kategorii.
Fabuła i narracja
MacGuffin
Przedmiot lub cel, wokół którego kręci się fabuła, choć sam w sobie nie ma znaczenia — liczy się tylko to, że wszyscy bohaterowie go chcą. Walizka w Pulp Fiction albo Arka Przymierza w Poszukiwaczach zaginionej Arki — nikt nie pamięta detali, wszyscy pamiętają pościg.
Deus ex machina
Nagłe, niczym nieuzasadnione rozwiązanie problemu, które pojawia się znikąd — dosłownie „bóg z maszyny”, z antycznego teatru. Gdy bohaterowie są w ślepym zaułku, a scenarzysta wyciąga rozwiązanie jak królika z kapelusza, zamiast wyprowadzić je z wcześniej ustalonych zasad świata.
Strzelba Czechowa
Zasada mówiąca, że jeśli w pierwszym akcie pokazujesz strzelbę wiszącą na ścianie, w trzecim akcie musi wystrzelić. Każdy element wprowadzony do fabuły powinien mieć konsekwencje — inaczej widz czuje, że coś go oszukało.
Red herring (fałszywy trop)
Celowo podrzucony widzowi błędny trop, który ma odwrócić uwagę od prawdziwego rozwiązania zagadki. Podstawowe narzędzie kina kryminalnego i thrillerów — im lepszy red herring, tym większe zaskoczenie przy finałowym zwrocie akcji.
Nieliniowa narracja
Fabuła opowiedziana nie w porządku chronologicznym, tylko poprzez skoki w czasie — retrospekcje, przeplatane wątki albo, jak w Dunkierce, trzy różne linie czasowe naraz. Wymusza na widzu aktywne układanie historii w głowie.
Niewiarygodny narrator
Narrator, którego relacji nie można ufać — bo kłamie, coś ukrywa albo po prostu błędnie interpretuje rzeczywistość. Klasyczny przykład to Podziemny krąg, gdzie cała percepcja widza zależy od tego, co narrator zdecyduje się ujawnić i kiedy.
Postacie
Antybohater
Główny bohater pozbawiony klasycznych cnót — niekoniecznie zły, ale daleki od ideału, często moralnie niejednoznaczny. Widz kibicuje mu mimo (albo właśnie dzięki) jego wadom, jak w przypadku bohatera Wilka z Wall Street.
Foil (postać kontrastowa)
Postać drugoplanowa skonstruowana tak, by przez kontrast uwypuklić cechy bohatera głównego. Nie musi być przeciwnikiem — czasem to przyjaciel, który podejmuje zupełnie inne decyzje w tych samych okolicznościach.
Ensemble cast (obsada zespołowa)
Film bez jednego głównego bohatera, w którym kilka lub kilkanaście postaci ma porównywalnie ważne wątki. Typowe dla kina heist (napadów) i dramatów rodzinnych — trudniejsze do napisania, bo każda postać musi mieć swój pełny łuk.
Gatunki i style
Found footage
Konwencja, w której film udaje zmontowany materiał znaleziony po fakcie — nagrania z kamer bohaterów, telefonów, monitoringu. Popularna w horrorach, bo brak profesjonalnej stylistyki wzmacnia poczucie autentyczności i zagrożenia.
Neo-noir
Współczesna reinterpretacja klasycznego kina noir z lat 40. i 50. — mroczna estetyka, moralna niejednoznaczność, femme fatale, ale zrealizowana nowoczesnymi środkami. Podziemny krąg i Drive to typowi przedstawiciele gatunku.
Mockumentary
Fikcyjny film zrealizowany w formie dokumentu — wywiady do kamery, styl reportażowy — mimo że wydarzenia i postacie są całkowicie zmyślone. Może być komediowy (jak wiele seriali sitcomowych) albo poważny, budujący fałszywe poczucie realizmu.
Slow cinema
Nurt kina charakteryzujący się bardzo długimi ujęciami, minimalną akcją i tempem znacznie wolniejszym niż mainstreamowe kino. Wymaga cierpliwości, ale dla wielu widzów to właśnie ten rodzaj kina zostaje w pamięci najdłużej.
Produkcja i technika
Prequel, sequel, spin-off i rebootczym się różnią
Sequel kontynuuje historię po wydarzeniach oryginału. Prequel pokazuje, co działo się wcześniej. Spin-off rozwija wątek postaci drugoplanowej w osobną historię. Reboot zaczyna wszystko od nowa, z nową obsadą i często zmienioną interpretacją materiału źródłowego — to nie to samo co remake, który odtwarza konkretny film, a nie całą serię.
Efekty praktyczne a CGI
Efekty praktyczne to fizyczne rekwizyty, modele, charakteryzacja i pirotechnika kręcone na planie. CGI to grafika komputerowa dodawana w postprodukcji. Najlepsze filmy akcji zwykle łączą oba podejścia — CGI tam, gdzie fizyka zawodzi, praktyka tam, gdzie liczy się namacalność.
Cameo
Krótkie, często żartobliwe pojawienie się znanej osoby w roli epizodycznej — czasem grającej samą siebie. Filmy Marvela zbudowały wokół cameo całą kulturę zapowiedzi i teorii fanowskich.
Scena po napisach (post-credits scene)
Krótka scena umieszczona w trakcie lub po napisach końcowych, zwykle zapowiadająca kolejną część serii albo dodająca żartobliwy epilog. Spopularyzowana przez kino superbohaterskie, dziś pojawia się też w komediach i horrorach.
Więcej pojęć filmowych znajdziesz w naszym słowniku filmowym. Jeśli wolisz uczyć się na przykładach niż na definicjach, sprawdź też nasze kolekcje filmowe pogrupowane tematycznie.
Dołącz do naszego bota na Telegramie i nigdy nie trać czasu na wybór. Dołącz bezpłatnie →
Najczęstsze pytania
Czym różni się reboot od remake’u?
Remake odtwarza konkretny, pojedynczy film z nową obsadą i realizacją. Reboot resetuje całą serię lub uniwersum, zaczynając historię od nowa — może zmienić nawet podstawowe założenia fabularne, nie tylko wykonanie.
Co to jest MacGuffin i dlaczego się tak nazywa?
Termin spopularyzował Alfred Hitchcock, choć sam przyznawał, że nie pamięta dokładnego pochodzenia nazwy. MacGuffin to element napędzający fabułę, którego konkretna natura nie ma większego znaczenia dla widza — liczy się to, że bohaterowie go pragną.
Czy found footage to to samo co mockumentary?
Nie. Found footage udaje surowy, nieedytowany materiał nagrany przez bohaterów w trakcie wydarzeń. Mockumentary naśladuje gotowy, zmontowany film dokumentalny — ze strukturą, wywiadami i narracją typową dla prawdziwych dokumentów.
Dlaczego niektóre filmy mają sceny po napisach, a inne nie?
To zwykle decyzja związana z planowaniem kolejnych części serii albo uniwersum — scena po napisach sygnalizuje widzowi, że historia będzie kontynuowana, albo dodaje żart jako nagrodę dla najwytrwalszych widzów.
Gdzie mogę sprawdzić więcej terminów filmowych?
Pełny, stale rozbudowywany słownik znajdziesz w dziale słownik filmowy na naszej stronie.
Filmy wspomniane w artykule
