Sześć lat po premierze 365 dni wciąż wraca w rekomendacjach Netflixa, ma dwie kontynuacje (365 dni: Ten dzień, Kolejne 365 dni) i status kultowego „guilty pleasure”, o którym się żartuje przy piwie. I za każdym razem, gdy temat wraca, dyskusja toczy się dokładnie tym samym torem: czy sceny erotyczne są zbyt odważne, czy aktorka Anna-Maria Sieklucka powinna się wstydzić, czy to „polska Ana i pięćdziesiąt twarzy Greya”.
- 1. Fabuła to podręcznikowy przymus, przebrany za romans
- 2. "Ale ona się w końcu zakochuje z własnej woli" — nie, nie zakochuje
- 3. Massimo nie ma żadnej wady, którą film każe nam pokochać wbrew niej
- 4. Skala odbioru robi z tego coś więcej niż "tylko film"
- A jednak — bo trzeba oddać, co się należy
- Sprawdźcie sami, zanim mnie zjedziecie
To jest dyskusja o niczym. Skupianie się na seksie w 365 dniach jest jak krytykowanie Jokera za to, że jest za ciemny wizualnie. Mija się z sednem. Prawdziwy problem tego filmu nie ma nic wspólnego z nagością — ma związek z tym, co film uczy widzki o miłości. A uczy ich rzeczy, które w prawdziwym życiu mają nazwę: uprowadzenie, pozbawienie wolności, kontrola przez izolację i strach.
1. Fabuła to podręcznikowy przymus, przebrany za romans
Przypomnijmy punkt wyjścia: Massimo, szef mafii, porywa Laurę na lotnisku, przetrzymuje ją wbrew jej woli, odbiera jej telefon i kontakt ze światem, mówi wprost, że ma 365 dni, żeby się w nim zakochała — bo jeśli nie, i tak ją zatrzyma. To nie jest metafora ani przerysowanie dla efektu. To dokładny opis mechanizmu, który psychologowie nazywają zespołem sztokholmskim: ofiara, odcięta od realnych wyborów, zaczyna emocjonalnie wiązać się z osobą, która ją więzi, bo to jedyna dostępna jej relacja. Film nie pokazuje tego jako traumy do przepracowania. Pokazuje to jako happy end.
2. „Ale ona się w końcu zakochuje z własnej woli” — nie, nie zakochuje
To najczęstszy argument obrońców filmu, i jest fałszywy na poziomie definicji. Zgoda wyrażona pod przymusem, groźbą i całkowitą izolacją od świata nie jest zgodą. To dokładnie ten sam mechanizm, który w realnych sprawach o handel ludźmi śledczy muszą tłumaczyć ławom przysięgłych, bo intuicyjnie trudno go zrozumieć: ofiara może wyglądać na „zakochaną”, a mimo to nie mieć w tej relacji żadnej realnej wolności wyboru. Film przedstawia to jako dowód miłości. To jest dokładnie odwrotność tego, czym jest miłość.
3. Massimo nie ma żadnej wady, którą film każe nam pokochać wbrew niej
W dobrym kinie o toksycznych relacjach — a takie kino istnieje i bywa świetne — twórcy pokazują cenę. Bohater jest fascynujący, ale widz czuje niepokój, bo scenariusz nie ukrywa, że coś jest nie tak. W 365 dniach nie ma tego napięcia. Massimo jest bogaty, opiekuńczy (w granicach, które sam ustala), przystojny i konsekwentnie wybacza mu się każdą czerwoną flagę, bo kamera kocha go tak samo bezkrytycznie jak scenariusz. Widz nie ma z kim się zmierzyć intelektualnie — ma tylko kogo podziwiać. To różnica między pokazaniem przemocy a jej sprzedaniem jako fantazji bez żadnego „ale”.
4. Skala odbioru robi z tego coś więcej niż „tylko film”
Gdyby to był niszowy tytuł oglądany przez garstkę osób, można by wzruszyć ramionami — kino ma prawo do fantazji, nawet niewygodnych. Ale 365 dni obejrzały dziesiątki milionów ludzi na całym świecie, w tym nastolatki, dla których to często pierwszy kontakt z tym, „jak wygląda namiętna relacja” w popkulturze. Skala widowni zmienia odpowiedzialność. Film, który przez trzy części konsekwentnie uczy, że kontrola i izolacja to dowód miłości, a nie sygnał alarmowy, robi to w głowach milionów młodych widzek, które dopiero uczą się, gdzie jest granica.
A jednak — bo trzeba oddać, co się należy
Gdybym miał twierdzić, że erotyczny romans z bogatym, niebezpiecznym mężczyzną to z definicji zły pomysł na film, byłbym niesprawiedliwy wobec całego gatunku, który potrafi to zrobić dobrze. Titanic pokazuje namiętność bez przymusu — Jack i Rose wybierają siebie nawzajem w świecie, który im tego zabrania, nie dlatego że jedno z nich zamknęło drugie w rezydencji. Notting Hill i To właśnie miłość udowadniają, że romans może być niebanalny i wzruszający bez ani jednej groźby w tle. Problemem 365 dni nie jest to, że to romans z bogatym mafiozem. Problemem jest to, że scenariusz myli przymus z pożądaniem i każe widzom robić to samo.
Sprawdźcie sami, zanim mnie zjedziecie
Nasi czytelnicy już zaczęli głosować na stronie filmu, czy 365 dni jest przereklamowane, uczciwie ocenione czy niedocenione — możecie dorzucić swój głos i zobaczyć, co sądzi reszta w naszym rankingu najbardziej przereklamowanych filmów. Nie piszę tego, żeby zepsuć komuś „guilty pleasure” — piszę, żeby następnym razem, gdy ktoś nazwie ten film „tylko niewinną fantazją”, mieć gotową odpowiedź na to, co dokładnie ta fantazja sprzedaje. Powiedzcie w komentarzach: bronicie filmu, czy widzicie to samo, co ja?
